Odszkodowanie za odwołany lot — ile możesz dostać i od czego to zależy

W Unii Europejskiej wysokość odszkodowania za odwołany lot najczęściej mieści się w przedziale 250–600 EUR. Na kwotę wpływa przede wszystkim długość trasy, moment poinformowania o odwołaniu oraz to, czy linia zaoferowała sensowny lot alternatywny. Kluczowe są też wyjątki: jeśli doszło do tzw. nadzwyczajnych okoliczności, odszkodowanie może nie przysługiwać.

Odszkodowanie z tytułu odwołania lotu to obszar, w którym rozporządzenie unijne nakłada na przewoźników konkretne obowiązki, ale interpretacja bywa niejednoznaczna. Poniżej zebrano najważniejsze zasady działające w praktyce: kto może liczyć na wypłatę, jak obliczana jest kwota, kiedy pojawiają się wyłączenia i jakie prawa przysługują pasażerom niezależnie od samego odszkodowania.

Kiedy przepisy mają zastosowanie

Podstawą jest rozporządzenie 261/2004, które chroni pasażerów w przestrzeni unijnej i w państwach EOG oraz Szwajcarii. W praktyce oznacza to, że reguły dotyczą:

• wszystkich lotów rozpoczynających się na lotnisku w UE/EOG/Szwajcarii — niezależnie od narodowości przewoźnika,
• lotów do UE/EOG/Szwajcarii obsługiwanych przez przewoźników unijnych (gdy start następuje poza UE).

Znaczenie ma również konstrukcja podróży. Przy lotach łączonych pod uwagę bierze się zwykle ostateczne miejsce dotarcia z jednej rezerwacji. Jeśli więc pierwszy segment zostaje odwołany, a cały bilet prowadzi do dalszego portu docelowego, ocena praw pasażera obejmie całą trasę — nie tylko pojedynczy odcinek.

Reguły obejmują zarówno przewoźników sieciowych, jak i czartery czy linie niskokosztowe. Warunkiem jest potwierdzona rezerwacja i stawienie się do odprawy w wymaganym czasie (chyba że linia wcześniej poinformowała o odwołaniu i odprawa była bezprzedmiotowa).

Jak liczy się kwotę odszkodowania

Wysokość odszkodowania jest ryczałtowa i zależy od długości trasy liczonej „w linii prostej” między portem wylotu a ostatecznym miejscem dotarcia z rezerwacji:

• do 1500 km — 250 EUR,
• loty wewnątrz UE powyżej 1500 km oraz inne trasy 1500–3500 km — 400 EUR,
• pozostałe trasy — 600 EUR.

Odwołanie nie zawsze generuje pełną stawkę. Jeżeli linia zaoferowała lot alternatywny, który nieznacznie przesunął godzinę dotarcia do miejsca docelowego, kwota bywa obniżana o 50%. Progi różnią się w zależności od dystansu (dla najdłuższych tras często granicą są 4 godziny różnicy w przylocie).

Istotny jest również moment, w którym pasażer dowiaduje się o odwołaniu. Odszkodowanie co do zasady nie przysługuje, jeśli informacja trafiła do podróżnego:

• co najmniej 14 dni przed planowanym wylotem, lub
• 7–14 dni przed wylotem i jednocześnie zaoferowano połączenie z wylotem nie wcześniej niż 2 godziny przed i przylotem nie później niż 4 godziny po planie, lub
• mniej niż 7 dni przed wylotem i jednocześnie zaoferowano połączenie z wylotem nie wcześniej niż 1 godzina przed i przylotem nie później niż 2 godziny po planie.

Przykłady pomagają osadzić liczby w realiach. Krótka trasa, np. Warszawa–Berlin, to pułap 250 EUR. Dłuższy lot wewnątrz UE, jak Kraków–Madryt, daje zwykle 400 EUR. Trasa międzykontynentalna, np. Warszawa–Nowy Jork, to ryczałt 600 EUR. Jeśli zaś odwołanie zostało połączone z sensownym przebukowaniem i niedużym poślizgiem w dotarciu, ryczałt może zostać zredukowany o połowę.

Wyjątki: kiedy odszkodowanie nie przysługuje

Przewoźnik nie odpowiada za sytuacje, na które nie ma realnego wpływu, choć i tutaj liczą się dowody i konkretne okoliczności. Do najczęstszych „nadzwyczajnych okoliczności” należą:

• gwałtowne zjawiska pogodowe i warunki, które uniemożliwiają bezpieczny lot (np. burze, mgły, oblodzenia),
• ograniczenia kontroli ruchu lotniczego (ATC) i zamknięcia przestrzeni powietrznej,
• zagrożenia bezpieczeństwa (np. alarmy, incydenty na lotnisku),
• strukturalne decyzje władz (np. nagłe restrykcje wjazdowe),
• kolizje z ptakami czy zanieczyszczenia pasa startowego ciałami obcymi.

Nie każda usterka techniczna jest uznawana za nadzwyczajną. Awarie wynikające z normalnej eksploatacji floty zwykle obciążają linię. Z kolei strajk personelu przewoźnika nie zawsze zwalnia z odpowiedzialności — orzecznictwo unijne różnicuje sytuacje, w których strajk jest elementem zwykłej działalności przedsiębiorstwa, i te, które mają charakter zewnętrzny. Inaczej traktowane są strajki kontrolerów czy służb lotniskowych.

W praktyce kluczowy jest materiał dowodowy. Linia powinna wykazać, że zdarzenie rzeczywiście miało charakter nadzwyczajny i że podjęła wszystkie rozsądne kroki, by uniknąć skutków dla pasażerów.

Praktyczne interpretacje oraz studia przypadków można znaleźć w serwisach poświęconych prawom pasażerów, m.in. w sekcjach dotyczących zagadnienia odszkodowanie za odwołany lot.

Prawa pasażera niezależnie od odszkodowania

Nawet jeśli odszkodowanie nie przysługuje, linia ma obowiązki opiekuńcze. Obejmują one posiłki i napoje adekwatnie do czasu oczekiwania, dwie bezpłatne formy kontaktu (np. telefon, e-mail) oraz — jeśli nocne oczekiwanie jest nieuniknione — zakwaterowanie i transfer między lotniskiem a hotelem. Pasażer ma także prawo wyboru między zwrotem kosztu niewykorzystanego biletu a przebukowaniem na najwcześniejszy możliwy lot lub w dogodnym terminie, w zależności od dostępności miejsc.

Warto pamiętać o prawie do informacji. Przewoźnik powinien jasno przekazać, jakie świadczenia i opcje przysługują, a proponowane rozwiązania nie mogą ograniczać ustawowych praw. Przykładowo, przy zwrocie kosztów biletu nie ma obowiązku akceptowania voucherów, jeśli pasażer woli wypłatę środków w pieniądzu.

Jeżeli po odwołaniu lotu pasażer ponosi własne, uzasadnione koszty (np. zakwaterowanie, transport na lotnisko zastępcze), warto gromadzić rachunki. Ułatwia to późniejsze rozliczenie w ramach obowiązków opiekuńczych przewoźnika.

Dokumenty, terminy i przebieg sprawy

Najczęściej wymagane dokumenty to: potwierdzenie rezerwacji lub karta pokładowa, informacja od linii o odwołaniu (np. e-mail, powiadomienie w aplikacji), ewentualnie dowody poniesionych kosztów oraz potwierdzenie czasu dotarcia do ostatecznego miejsca (gdy pasażer skorzystał z lotu alternatywnego).

Co do terminów przedawnienia, w Polsce roszczenia o odszkodowanie na gruncie przepisów lotniczych co do zasady przedawniają się po roku, liczonym zazwyczaj od daty planowanego rejsu. W innych jurysdykcjach obowiązują odmienne okresy (często dłuższe), dlatego przy podróżach międzynarodowych kluczowe bywa ustalenie właściwego prawa krajowego. Złożenie pozwu sądowego co do zasady przerywa bieg przedawnienia na czas postępowania.

Linie lotnicze deklarują zwykle czas na odpowiedź na reklamację na poziomie 30 dni, jednak postępowania potrafią trwać dłużej, zwłaszcza jeśli sprawa wymaga dodatkowych wyjaśnień lub trafia do organu mediacyjnego (np. Rzecznika Praw Pasażera) czy do sądu. Z perspektywy pasażera rozsądne jest zachowanie chronologii i kompletności dowodów — to przyspiesza każdą formę rozstrzygnięcia.

Różnice i niuanse, które często umykają

W praktyce o wyniku decydują szczegóły. Liczy się, czy odwołany lot był elementem jednej rezerwacji, czy oddzielnych biletów. Ważne jest, czy propozycja alternatywy spełniała progi czasowe, oraz jak liczona jest odległość (dla połączeń z przesiadkami — między pierwszym wylotem a ostatecznym miejscem dotarcia, o ile obejmuje je jedna rezerwacja). W przypadku lotów obsługiwanych przez partnera (code-share) istotą jest przewoźnik faktycznie wykonujący rejs.

Na rynku lokalnym różnice widać też między dużymi portami a mniejszymi. W węzłach przesiadkowych łatwiej o szybkie przebukowanie, ale większe zatłoczenie oznacza większą podatność na efekt domina. W mniejszych portach dostępność alternatyw bywa skromniejsza, co z kolei utrudnia spełnienie progów czasowych i częściej prowadzi do pełnych stawek ryczałtu.

FAQ

Czy można otrzymać zwrot za bilet i jednocześnie odszkodowanie?
Tak. Zwrot ceny biletu (jeżeli pasażer rezygnuje z podróży po odwołaniu) to co innego niż ryczałtowe odszkodowanie. Te świadczenia mogą współistnieć, o ile spełnione są warunki do wypłaty odszkodowania.

Odwołanie z powodu złej pogody — czy odszkodowanie przysługuje?
Zazwyczaj nie. Niekorzystne warunki meteorologiczne to nadzwyczajna okoliczność. Nadal jednak przysługują świadczenia opiekuńcze (posiłki, nocleg, przebukowanie lub zwrot).

Strajk a odszkodowanie — jak to wygląda?
Strajk służb zewnętrznych (np. kontrolerów) to zwykle nadzwyczajna okoliczność. W przypadku strajku personelu linii ocena bywa inna i zależy od kontekstu; część strajków nie zwalnia przewoźnika z odpowiedzialności. Potrzebna jest analiza konkretnej sytuacji.

Lot łączony i utracona przesiadka — co z odszkodowaniem?
Jeżeli bilety tworzą jedną rezerwację, liczy się czas dotarcia do ostatecznego miejsca podróży. Jeśli z powodu odwołania pierwszego segmentu opóźnienie w punkcie docelowym przekracza progi, można mówić o odszkodowaniu według zasad dla odwołań lub opóźnień.

Czy niemowlę podróżujące bez osobnego miejsca ma prawo do odszkodowania?
Reguły dotyczą pasażerów z potwierdzoną rezerwacją i taryfą obejmującą przewóz. W praktyce dzieci podróżujące całkowicie bezpłatnie zwykle nie są objęte ryczałtem; jeśli za przewóz pobrano opłatę, sytuacja wymaga sprawdzenia warunków taryfy.

Skąd wiadomo, że linia prawidłowo powołuje się na „nadzwyczajne okoliczności”?
To na przewoźniku spoczywa ciężar dowodu. Powinien wykazać, że zdarzenie było zewnętrzne i nieuniknione mimo podjęcia rozsądnych działań. Pasażer może żądać wyjaśnień i w razie wątpliwości skierować sprawę do organu mediacyjnego lub do sądu.

Jak liczy się odległość przy łączonej podróży?
Co do zasady stosuje się dystans między pierwszym lotniskiem wylotu a ostatecznym miejscem dotarcia w ramach jednej rezerwacji, a nie sumę poszczególnych odcinków.